Konular
Umumi mağazalar ve makbuz senetleri — Suudi Umumi Mağazalar Kanunu Uygulama Yönetmeliği
Kanunun 41 maddesi bu konuyu ele alır, kanundaki sırayla; her birinin burada sade bir açıklaması, kendi sayfasında resmî metni var.
- Madde 1: Faaliyet ruhsatının şartlarıGenel depo faaliyet ruhsatı için yetkili emanet veya belediye ile Sivil Savunmanın ön onayı, taşınmazın mülkiyeti veya en az 3 yıllık kira sözleşmesi ve başvuranın belirtilen mahkûmiyet ve disiplin ihraçlarından ari olması gerekir.
- Madde 2: Ruhsat süresi ve yenilenmesiRuhsat 3 yıl geçerlidir ve sahibinin talebiyle aynı sürelerle yenilenebilir.
- Madde 3: Ruhsat yenileme başvurusuRuhsat sahibi, süre bitiminden en az 30 gün önce ruhsatı veren mercie; ruhsat aslı, emanet veya belediye ile Sivil Savunma yazıları, tapu veya kira sözleşmesi ve deponun son 3 yıla ait bilançosunun onaylı suretiyle başvurur.
- Madde 4: Asıl faaliyet ve izin verilen işlerGenel deponun asıl faaliyeti, malları tevdi eden veya tedavül kabiliyetli depo makbuzuyla mülkiyet ya da zilyetliği kendisine geçen kişi hesabına depolamak ve saklamaktır; ayrıca sakladığı mallar karşılığında kredi verebilir, rehin senedi düzenleyebilir ve rehin verenin yazılı onayıyla rehin senetleri üzerinde işlem yapabilir.
- Madde 5: Kredi vadesi ve depolama süresiGenel deponun sakladığı mallar karşılığında verdiği kredinin vadesi, rehinli malların depolama süresinin bitiminden sonraya düşemez.
- Madde 6: Rehin senedi ve tevdi süresiGenel depo, sakladığı mallar üzerinde vadesi tevdi sözleşmesinin bitiminden sonra gelen bir borç için rehin senedi düzenleyemez.
- Madde 7: Kredi sözleşmesinde menfaat yasağıKredi sözleşmesi, faiz ve ücretler dahil, kredi karşılığında depocuya hiçbir menfaat sağlayamaz; menfaat sağlayan her şart batıldır.
- Madde 8: Ticaret ve spekülasyon yasağıGerçek kişi veya şirket olsun, genel depo hiçbir sıfatla, kendi veya başkası hesabına ticari faaliyette bulunamaz ya da saklamaya ve senede bağlamaya yetkili olduğu türden mallar üzerinde spekülasyon yapamaz.
- Madde 9: Yasağın ortaklara uygulanmasıTicaret ve spekülasyon yasağı, şirket olan genel deponun sermayesinin en az 10% oranında payına sahip ortağa da uygulanır.
- Madde 10: Devlete ait şirketler için istisnaTicaret ve spekülasyon yasağı, kamu yararı gerektirdiğinde, devlete ait şirket olan genel depoya uygulanmaz.
- Madde 11: Genel depo siciliGenel depo; sözleşme numara ve tarihlerini, malların miktar ve niteliğini, teslim alma ve teslim tarihlerini, değerini, kararlaştırılan depolama süresini ve mülkiyet devri, rehin gibi işlemleri gösteren bir sicil tutar; siciller depo alanı dışında saklanır.
- Madde 12: Yerel şirkette sigortaGenel depo, tevdi edilen malları yerel bir sigorta şirketinde sigortalatır; teminat yangın, hırsızlık, yağmur ve doğal kirlenmeden doğan tüm riskleri kapsamalıdır.
- Madde 13: Genel deponun mallardan sorumluluğuGenel depo, tevdi edilen mallardan sorumludur ve onları tevdi belgelerindeki değerleriyle sınırlı olarak azami özenle korur; sigortanın kapsadığı mücbir sebepten veya malın kendisindeki ayıptan doğan hasar ve eksilmeden sorumlu değildir.
- Madde 14: Depo makbuzunun içeriğiGenel depo tevdi edene; adı ve adresi, malın türü, miktarı ve değeri, tevdi tarihi, süresi ve ücreti, mal üzerindeki harç veya vergiler, misli malların değiştirilebilmesi şartı, sigorta bilgileri ve malların rehinli olup olmadığını içeren bir depo makbuzu verir.
- Madde 15: Misli malların değiştirilmesiMallar misli ise depocu, depo makbuzu ve rehin senedinde öngörülmüşse, onları aynı nitelik, tür ve vasıfta mallarla değiştirebilir.
- Madde 16: Malları teslim yükümlülüğüGenel depo, mallar üzerinde herhangi bir yükümlülük yoksa, onları makbuzda belirtilen teslim tarihinde veya tevdi edenin talebi üzerine teslim etmekle yükümlüdür.
- Madde 17: Genel deponun yükümlülükleriGenel depo; her mal türü için Genel Standardizasyon ve Metroloji Kurumunun şartlarına göre belirlenen koşul ve özelliklere uyar, depolanan mallara ilişkin bilgileri gizli tutar, yasak malları depolamaz ve fark ettiği her bozulmayı tevdi edene derhal yazılı olarak bildirir.
- Madde 18: Makbuz ve rehin senedinin cirosuTevdi eden, emrine düzenlenmişlerse depo makbuzu ile rehin senedini birlikte veya yalnızca birini ciro edebilir.
- Madde 19: Ciro kaydı için başvuru süresiCiro edilen, kendisine veya emrine ciro edilmiş depo makbuzu ya da rehin senedini eline geçirdiği tarihten itibaren 3 gün içinde genel depodan, depodaki makbuz ve senet suretlerine cironun kaydedilmesini istemelidir.
- Madde 20: Cironun kaydı ve tevdi edene bildirimGenel depo, ciro kaydı talebini alır almaz ciroyu ciro edilenin adı ve adresiyle birlikte kaydeder ve tevdi edene adresine yazılı olarak bildirir.
- Madde 21: Cironun sonuçlarıRehin senedinin depo makbuzundan ayrı cirosu, ciro edilen lehine mal üzerinde rehin kurar; depo makbuzunun cirosu ise malın mülkiyetini ciro edilene geçirir.
- Madde 22: Mülkiyetin rehinle yüklü geçmesiMallar birine rehinliyken depo makbuzu ciro edilirse mülkiyet ciro edilene rehinle yüklü olarak geçer; ciro edilen borcun vadesinde rehin senediyle teminatlı borcu ödemeli ya da rehin alacaklısının alacağını mal bedelinden almasını sağlamalıdır.
- Madde 23: Depolama süresinin bitimiyle rehnin sona ermesiKanuni sebeplerin yanı sıra, rehin senedine kayıtlı rehin, rehin senedi hamili talepte bulunmadan depolama süresi bittiğinde sona erer.
- Madde 24: Ciroda bulunması gereken bilgilerCiro, makbuz veya rehin senedinin kendisine yazılır; cirantanın adı ve imzası, ciro edilen veya emri, hakkın devrini gösteren ifade ve depolama bitiminden en az 3 gün önce gelen bir borç vadesi içerir; rehin senedinin ayrı cirosuna borç, alacaklı ve teslim bilgileri eklenir.
- Madde 25: Erken ödeme ve yatırma şekilleriRehin senedinden ayrı depo makbuzu hamili teminatlı borcu vadeden önce de ödeyebilir; rehin senedi hamiline ödeme yapılamaz veya hamil reddederse borç yerel bir bankaya yatırılır ve mallar serbest kalır; yatırma onaylı çek, banka teminatı veya deponun hesabına nakitle olur.
- Madde 26: Rehinli malın satışını isteme usulüBorç vadesinde ödenmezse ayrı rehin senedi hamili Divan-ı Mezalim’den satış izni isteyebilir: depoya en az bir gün önce bildirir, bu bildirimden itibaren 3 gün içinde Divan’a başvurur ve teslim tarihinden bir gün önce başvuru belgesini depoya sunar.
- Madde 27: Rehin alacaklısının önceliğiRehin alacaklısı, mal üzerindeki vergi ve harçlar ile satış, depolama ve diğer muhafaza ve teslim masrafları hesaplandıktan sonra alacağını mal bedelinden tüm alacaklılara öncelikli olarak alır.
- Madde 28: Satış fazlasının akıbetiSatış bedeli rehinli borcu aşarsa, fazlası satış sırasında hazırsa depo makbuzu hamiline verilir; değilse yetkili yargı merciinin emrinde olmak üzere yerel bir bankaya yatırılır.
- Madde 29: Rücu şartlarıRehin senedi hamili, iki şartla rehin veren borçluya ve cirantalara rücu edebilir: rehinli mal satılmış ve bedeli borcu karşılamamış olmalı ve rücu satıştan itibaren 10 gün içinde yapılmalıdır.
- Madde 30: Rücu davasının düşmesiRehin senedi hamilinin rehin veren borçlu ve cirantalara karşı rücu davası, malın satışından itibaren 10 gün içinde açılmazsa düşer; cirantalara karşı davası ise borcun vadesinden itibaren 30 gün içinde rehinli mal üzerinde icraya başlamazsa düşer.
- Madde 31: Hamillerin sigorta tazminatı üzerindeki haklarıMallarda sigortalı bir ayıp veya hasar oluşursa, depo makbuzu veya rehin senedi hamili sigorta bedeli üzerinde mal üzerindeki hak ve imtiyazlara sahiptir: tazminatı almak, sigortacıyla yazışmak, ondan talepte bulunmak ve sigortalının yerine geçmek; hamiller farklıysa rehin senedi hamili önceliklidir.
- Madde 32: Kayıp veya hasar halinde suret talebiDepo makbuzu veya rehin senedi kaybolur ya da hasar görürse hamili; mülkiyetini ispat etmek, malın tam bedeli veya borç tutarı kadar kefil ya da teminat göstermek, senedin kendi adına kayıtlı olması, ciro edilmediğini beyan etmek ve kaybı yerel bir gazetede ilan etmek şartıyla Divan-ı Mezalim’den suret verilmesi emrini isteyebilir.
- Madde 33: Kayıptan sonra hamilin talepleriTeslim tarihi geldiğinde depo makbuzu hamili yalnızca malların teslimini isteyebilir; borç muaccel olduğunda rehin senedi hamili 32. maddedeki aynı şartlarla ödeme isteyebilir.
- Madde 34: Taraflara işlemlerin bildirilmesiGenel depo; depo makbuzu hamilini, rehin senedi hamilini, kefili ve kendisinde kayıtlı cirantaları, kaybolan veya hasar gören makbuz ya da rehin senedine ilişkin tüm işlemlerden haberdar etmelidir.
- Madde 35: Kayıp halinde verilen teminatın sona ermesiCiro edilmiş depo makbuzu veya rehin senedinin kaybı halinde verilen teminat, Divan-ı Mezalim’in makbuz sureti verilmesi emrini verdiği ya da muaccel teminatlı borcun ödeme emrinin alındığı tarihten itibaren bir yıl geçmekle sona erer.
- Madde 36: Süre bitiminde tevdi edene ihtarTevdi eden, depo makbuzunda belirtilen tevdi süresi bittiğinde malları geri almazsa, genel depo ona malları geri alması için ihtarda bulunmalıdır.
- Madde 37: Adli kolluk görevlilerinin yetkileriTicaret ve Sanayi Bakanının Kanunun 23. maddesine göre atadığı görevliler adli kolluk sıfatına sahiptir ve birlikte veya tek başına faaliyet yerlerine girebilir, sicil ve belgeleri inceleyebilir, ihlalciyi sorgulayabilir, el koyma makbuzuyla evraka el koyabilir ve gerektiğinde polisten yardım isteyebilir.
- Madde 38: Denetimlere ilişkin kurallarGörevliler ihlalleri tespit ederken iyi davranışa uyar, görev kartını gösterir, tutanakları adli kolluk görevlilerine imzalatır, yazılı onay olmadan resmî mesai dışında depoya denetim için gitmez ve her denetimi yetkili müdüre sunulan bir tutanağa bağlar; ardından depoya sonuç bildirilir.
- Madde 39: İhlal tespitinden sonraki işlemlerDenetimde Kanuna veya uygulama kararlarına aykırılık tespit edilirse yetkili görevli evraka el koyar, tutanak düzenler, soruşturur ve konuyu İç Ticaret Genel Müdürüne veya yetkili şube müdürüne iletir; dosya Divan-ı Mezalim önünde kovuşturma için Soruşturma ve Kamu Davası Kurumuna sevk edilir.
- Madde 40: El konulan belgelerin iadesiGörevliler tüm belge ve evrakı, kayda geçirildikleri tarihten itibaren 3 iş günü içinde, sayısını ve niteliğini gösteren bir tutanakla sahiplerine iade etmelidir; görevli ve depo müdürünce aslına uygunluğu şerh edilen suretlerini alabilirler.
- Madde 41: Divan-ı Mezalim’in göreviKanunun ve uygulanması için çıkarılan kararların uygulanmasından doğan tüm dava ve uyuşmazlıkları çözmek Divan-ı Mezalim’in görevidir.
Bölümler
Kaynaklar
- اللائحة التنفيذية لنظام الإيداع في المخازن العامة — وزارة التجارة
- Implementing Regulations of the Law on Public Warehousing — Ministry of Commerce
Kontrol tarihi: 5 Kasım 2026. Ticaret Bakanlığı’nın kanun ve yönetmelikler platformunda yayımladığı metin. Yukarıdaki açıklama bilgi amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir; bağlayıcı olan Arapça metindir..