Konular
Umumi mağazalar ve makbuz senetleri — Suudi Umumi Mağazalar Kanunu
Kanunun 25 maddesi bu konuyu ele alır, kanundaki sırayla; her birinin burada sade bir açıklaması, kendi sayfasında resmî metni var.
- Madde 1: Kanunun amacıKanun, genel depolardaki faaliyeti düzenleyen kurallar koyar, depolanan ve saklanan malların niteliğini belirtir, deponun hak ve yükümlülükleri ile depolama ücretini belirler.
- Madde 2: TanımlarMadde, Kanunun temel kavramlarını tanımlar: genel depo, depoya tevdi, depo makbuzu ve rehin senedi.
- Madde 3: Kuruluş ve faaliyet ruhsatıDiğer mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, genel deponun kuruluşu için ön ruhsatı deponun kurulacağı şehrin emaneti (Amanah) veya belediyesi verir; faaliyet ruhsatını ise Ticaret Bakanı veya yetkilendirdiği Bakanlık şube müdürü, Uygulama Yönetmeliğinin kurallarına göre verir.
- Madde 4: Depocuya ticaret ve spekülasyon yasağıGerçek kişi veya şirket olsun, depocu hiçbir sıfatla, kendi veya başkası hesabına ticari faaliyette bulunamaz ya da saklamaya ve senede bağlamaya yetkili olduğu türden mallar üzerinde spekülasyon yapamaz; yasak, şirket olan depocunun sermayesinin en az 10% oranında payına sahip ortağı da kapsar.
- Madde 5: Depolanan mal teminatlı kredilerGenel depo, kendisinde saklanan malların rehni karşılığında kredi verebilir ve rehin verenin onayıyla bu malları temsil eden rehin senetleri üzerinde işlem yapabilir.
- Madde 6: Tevdi edenin bilgi verme yükümlülüğü ve muayene hakkıTevdi eden, depolanan malların türü, özellikleri ve değeri hakkında genel depoya doğru bilgi vermekle yükümlüdür; depocuyla koordinasyon sağlayarak kendi hesabına teslim edilen malları muayene edebilir ve numune alabilir.
- Madde 7: Depocunun mallardan sorumluluğuDepocu, tevdi edilen mallardan sorumludur ve onları azami özenle korumak zorundadır; sorumluluğu tevdi belgelerinde gösterilen değerle sınırlıdır ve mücbir sebep veya malın kendisindeki ayıptan doğan hasar ya da eksilmeden sorumlu değildir.
- Madde 8: Hızla bozulma riski olan malın satışıDepocu, kendisinden kaynaklanmayan hızlı bir bozulma tehlikesi altındaki malları, taahhütlü mektupla bildirilmesine rağmen tevdi eden teslim almayı veya tasarrufta bulunmayı reddederse, satmak için Divan-ı Mezalim’den izin isteyebilir; satış şeklini ve bedelin akıbetini Divan belirler.
- Madde 10: Depo makbuzu ve rehin senedinin verilmesiTevdi eden, genel depodan depo makbuzunu ve makbuzdaki tüm bilgileri içeren rehin senedini birlikte alır; depo her ikisinin aslına uygun bir suretini saklar.
- Madde 11: Misli malların değiştirilmesiMisli mallar, depo makbuzu ve rehin senedinde öngörülmüşse aynı nitelik, tür ve vasıfta mallarla değiştirilebilir; hamillerin hak ve imtiyazları yeni mallara geçer. Senetler, daha büyük bir kütle içindeki dökme misli mal miktarı için de düzenlenebilir.
- Madde 12: Emre yazılı senetler ve cironun kaydıDepo makbuzu ve rehin senedi tevdi eden adına veya emrine düzenlenebilir; emre yazılıysa biri veya ikisi başkalarına ciro edilebilir. Ciro edilen, cironun depodaki suretlere kaydını gecikmeden istemeli; depocu da ciroyu, ciro edilenin adresiyle birlikte derhal kaydetmelidir.
- Madde 13: Cironun hukuki sonuçlarıRehin senedinin tek başına cirosu, ciro edilen lehine mal üzerinde rehin kurar; depo makbuzunun cirosu mülkiyeti devreder. Rehin senedi başka birine ciro edilmişse mülkiyet rehinle yüklü geçer ve yeni malik vadede borcu ödemek ya da rehin alacaklısının alacağını mal bedelinden almasına imkân vermek zorundadır.
- Madde 14: Ciro bilgileri ve kaydıDepo makbuzu ve rehin senedinin her cirosu tarihli olmalıdır. Rehin senedinin ayrı cirosunda ayrıca teminatlı borç tutarı, vadesi, alacaklının adı ve adresi ile cirantanın imzası bulunmalı; ciro edilen, cironun depo defterlerine kaydını ve senede şerh düşülmesini gecikmeden istemelidir.
- Madde 15: Teminatlı borcun erken ödenmesiRehin senedinden ayrı depo makbuzu hamili, bu senetle teminat altına alınan borcu vadeden önce de ödeyebilir; rehin senedi hamiline ödeme yapılamazsa veya hamil vadeden önce ödemeyi kabul etmezse, borç tutarını yerel bir bankaya yatırabilir ve bu yatırma ile mallar serbest kalır.
- Madde 16: Ödenmeyen borçta rehinli malın satışıBorç vadesinde ödenmezse, depo makbuzundan ayrı rehin senedi hamili rehinli malları satmak için Divan-ı Mezalim’den izin isteyebilir; Divan satış yöntemini belirler ve bunu depocuya ve depo makbuzu sahibine bildirir.
- Madde 17: Rehin alacaklısının satış bedelindeki önceliğiRehin alacaklısı, mal üzerindeki vergi ve harçlar ile satış, depolama, muhafaza ve teslim masrafları düşüldükten sonra alacağını mal bedelinden tüm alacaklılara öncelikli olarak alır; satış sırasında depo makbuzu hamili yoksa artan tutar yerel bir bankaya yatırılır.
- Madde 18: Borçluya ve cirantalara rücuRehin senedi hamili, rehin veren borçluya veya cirantalara ancak rehinli mal satılıp bedeli borcu karşılamadığında ve satıştan itibaren 10 gün içinde başvurabilir, aksi halde dava hakkı düşer; vadeden itibaren 30 gün içinde mal üzerinde icraya başlamazsa cirantalara karşı davası her durumda düşer.
- Madde 19: Hamillerin sigorta bedeli üzerindeki haklarıMallarda sigorta poliçesinin kapsadığı bir ayıp veya hasar oluşursa, depo makbuzu veya rehin senedi hamili sigorta bedeli üzerinde mal üzerindeki hak ve imtiyazlarına sahip olur.
- Madde 20: Makbuz veya rehin senedinin kaybı ya da hasarıDepo makbuzu kaybolur veya hasar görürse hamili, mülkiyetini ispat edip kefil veya yeterli teminat göstererek Divan-ı Mezalim’den depoya kendisine suret verilmesi emrini isteyebilir; rehin senedi hamili de aynı şartlarla muaccel borcun ödenmesi emrini, emir yerine getirilmezse satış iznini isteyebilir.
- Madde 21: Kayıp halinde verilen teminatın sona ermesiCiro edilmiş depo makbuzu veya rehin senedinin kaybı halinde verilen teminat, Divan-ı Mezalim’in makbuz sureti verilmesi emrini verdiği ya da muaccel teminatlı borcun ödeme emrinin alındığı tarihten itibaren bir yıl geçmekle sona erer.
- Madde 22: Sözleşme bitiminde geri alınmayan mallarTevdi eden, depo makbuzunda belirtilen tevdi süresi sona erdiğinde malları geri almazsa, depocu ihtarda bulunduktan sonra malları satmak ve alacağını bedelden almak için Divan-ı Mezalim’den izin isteyebilir; Divan satış yöntemini ticari rehne ilişkin icra usullerine göre belirler.
- Madde 23: CezalarRuhsatsız faaliyet 3 yıla kadar hapis ve SAR 5,000 ile SAR 1,000,000 arası para cezası veya bunlardan biriyle; Kanunun diğer ihlalleri 3 aya kadar hapis ve SAR 100,000’e kadar para cezası veya bunlardan biriyle cezalandırılır, tekrarında ceza iki katına çıkar; tevdi edilen mallara ilişkin sırların ifşası da aynı cezayı gerektirir.
- Madde 24: Divan-ı Mezalim’in göreviKanun hükümlerinin uygulanmasından doğan uyuşmazlıkları çözmek Divan-ı Mezalim’in görevidir.
- Madde 25: Adli kolluk görevlileriTicaret ve Sanayi Bakanının, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı ve belediye personeli arasından görevlendirdiği çalışanlar, Kanunun uygulanmasında adli kolluk görevlisi sıfatına sahiptir.
- Madde 26: İhlallerin soruşturulması ve kovuşturulmasıKanun hükümlerine aykırılıkları Soruşturma ve Kamu Davası Kurumu soruşturur ve Divan-ı Mezalim önünde kovuşturur.
Kaynaklar
- نظام الإيداع في المخازن العامة — وزارة التجارة
- Public Warehousing Law — Ministry of Commerce
Kontrol tarihi: 5 Kasım 2026. Ticaret Bakanlığı’nın kanun ve yönetmelikler platformunda yayımladığı metin. Yukarıdaki açıklama bilgi amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir; bağlayıcı olan Arapça metindir..