Konular
Zekât matrahı — Suudi Zekât Tahsil Yönetmeliği
Kanunun 47 maddesi bu konuyu ele alır, kanundaki sırayla; her birinin burada sade bir açıklaması, kendi sayfasında resmî metni var.
- Madde 9: Onaylı finansal raporlamaZekât amaçlarıyla, aksi öngörülmedikçe terimler, muhasebe uygulamaları ve finansal raporlarda Suudi Yeminli Mali Müşavirler Kurumunun (SOCPA) onayladığı standartlar uygulanır; ZATCA, sınıflandırma veya sunumda bunlara aykırı mali verileri düzeltebilir.
- Madde 13: Ortak ve hukuki şekil değişikliğiMadde, bir ortağın ölümünün veya payını devretmesinin, şahıs işletmesinin devrinin ve hukuki şekil değişikliğinin zekâta etkisini düzenler ve zekâtın zekât yılı sonundaki ortaklara ve paylarına göre hesaplanacağını belirtir.
- Madde 14: Yükümlüler arasında birleşmeMadde birleşmelerde zekâtı düzenler: birleşmeyle yeni bir tüzel kişi doğarsa kısa ve uzun yıl için özel kurallarla zekât yılı sonunda hesaplanır; bir yükümlü diğerini devralırsa devralan kendi mali yılına göre hesaplanır.
- Madde 15: Zekât oranıZekât, hicri yıl için zekât matrahının %2.5’idir; hesap tutan yükümlünün zekât yılı hicri yıldan farklıysa fiilî gün sayısına göre oranlanır; faaliyetin başında ve sonunda 354 günden kısa dönemler için iki kural vardır.
- Madde 17: Esas olarak bilanço değerleriHesap tutan yükümlü, zekât matrahına eklenen ve indirilen kalemleri zekât yılı sonundaki finansal durum tablosunda görünen değerlerle esas alır.
- Madde 18: Gerçeğe uygun değerZekât amaçlarıyla, zekât yılı sonunda mali tablolarda görünen gerçeğe uygun değer yeniden değerleme sonuçları hesapta esas alınan değerlerdir.
- Madde 19: Likiditeye göre düzenlenen mali tablolarMali tablolarını likiditeye göre düzenleyen şirketlerde zekât amaçlarıyla “dönen”, zekât yılı sonundan itibaren 365 gün içinde gerçekleşmesi, tahsili veya ödenmesi beklenen her varlık veya yükümlülüktür.
- Madde 20: Varlık ve yükümlülüklerin eşleştirilmesiZekât amaçlarıyla, hangisi önce doğmuş olursa olsun duran yükümlülükler duran varlıkların, kısa vadeli yükümlülükler dönen varlıkların karşılığı sayılır; finansmandaki eksikliği özkaynaklar tamamlar.
- Madde 21: Zekât matrahının hesaplanmasıHesap tutan yükümlü, zekât matrahını 23. maddedeki eklenen kalemlerden 26. maddedeki indirilen kalemleri düşerek hesaplar; 27. ve 28. maddelerdeki alt ve üst sınırlar saklıdır.
- Madde 23: Matraha eklenen kalemlerMadde, hesap tutan yükümlünün zekât matrahına eklenen üç kalemi sayar: özkaynaklar ve benzerleri, indirilen varlıklar sınırında 29. maddedeki yükümlülükler ve düzeltilmiş net kâr/zarar ile defter net kâr/zararı arasındaki fark.
- Madde 24: KarşılıklarZekât amaçlarıyla karşılıklar ve benzerleri özkaynak gibi işlem görür ve dönem sonu bakiyesiyle eklenir; kıdem tazminatı karşılığı, yasal izin karşılığı ve benzerleri ise duran yükümlülük sayılır.
- Madde 25: Matraha eklenen yükümlülüklerin oranlanmasıMadde, bir dönen varlık indirildiğinde veya bir duran varlık indirilmediğinde yükümlülüklerin matraha eklenmesini, varlığın kendi grubundaki payına dayanan iki formülle ve eklenen veya çıkarılan tutara sınır koyarak düzeltir.
- Madde 27: Zekât matrahının alt sınırıMadde, hesap tutan yükümlü için düzeltilmiş net kâra dayanan ve eklenen ile indirilen kalemlerden etkilenmeyen alternatif bir alt matrah belirler; zekât matrahı düzeltilmiş net kârın altına düştüğünde uygulanır, düzeltilmiş kâr olmayan yıllar için iki kural içerir.
- Madde 28: Zekât matrahının üst sınırıZekât matrahının üst sınırı, zekât yılı sonundaki finansal durum tablosunda görünen özkaynaklar ve benzerleri artı düzeltilmiş ve defter net kâr veya zararı arasındaki farktır.
- Madde 29: Matraha eklenen yükümlülüklerMadde, hesap tutan yükümlünün matrahına eklenen yükümlülükleri belirler: sayılan türdeki duran yükümlülükler eklenir; kısa vadeli yükümlülükler yalnızca üç durumda eklenir.
- Madde 30: Ortaklardan alınan borçlarMadde, ortakların yükümlüye verdiği borçların işlemini belirler: kote şirketlerde tablolardaki sınıflandırmaya göre; diğerlerinde koşullar sağlanırsa yükümlülük, aksi halde özkaynak; tek kişilik şirketler ve şahıs işletmelerinde her zaman özkaynak.
- Madde 34: Bakiyelerin mahsup edilmemesiZekât amaçlarıyla, ortak veya pay sahiplerine ait olanlar dahil alacak ve borç bakiyeleri mahsup edilmez; yükümlü alacaklı ve borçlularından bağımsız sayılır; 30. ve 31. maddeler saklıdır.
- Madde 36: Dağıtılmayı bekleyen kârlarYetkili organın pay sahiplerine dağıtılmasına karar verdiği ancak zekât yılı içinde hesaplarına yatırılmayan kârlar zekât matrahına eklenir ve özkaynak gibi işlem görür.
- Madde 37: Dağıtılmış kârlarDağıtım kararı alınmış ve pay sahiplerine fiilen dağıtılmış kâr payları, yılın kârı dahil, zekât matrahına eklenmez; alt sınır işlemi veya dağıtımın matrahı düşürmek amacıyla yapıldığının kanıtlanması hariç.
- Madde 38: Gerçekleşmiş ve gerçekleşmemiş kârlar23. maddenin 1. fıkrasına göre matraha eklenen özkaynaklar, yükümlünün mali tablolarındaki sınıflandırmaları ne olursa olsun gerçekleşmiş ve gerçekleşmemiş kârları kapsar.
- Madde 39: Devreden zararDevreden zarar, yükümlünün zekât yılı sonundaki finansal durum tablosunda görünen değerlere göre özkaynakları azaltır.
- Madde 40: Geri alınmış hisselerÖzkaynak kalemleri arasında görünen geri alınmış hisseler özkaynakları azaltır.
- Madde 41: Çalışan hisse programıÇalışanlara tahsis edilip dağıtılmak üzere tutulan geri alınmış hisseler, olağanüstü genel kurulun alımı ve amacını onaylaması ve hisse verme programını öngören resmi bir belgenin bulunması şartıyla özkaynakları azaltır.
- Madde 46: Yurt dışı yatırım zekâtının hesaplanamamasıYurt dışı yatırımlarının zekâtını ZATCA’nın kabul ettiği gerekçelerle hesaplayamayan hesap tutan mükellef, matrahı basit bir yöntemle bulabilir: yatırım yapılan işletmenin kısa vadeli yükümlülükleri, dönen veya kısa vadeli varlıklarından düşülür; belirli şartlar aranır.
- Madde 55: Kamu dışı sukuk ve tahvillerMükellef, ihraç ettiği sukuk ve tahvilleri muhasebe sınıflamasından bağımsız olarak zekât bakımından sermaye gibi işleme tabi tutabilir. Bu durumda yatırımcılar, alım satım amaçlı değilse ve ihraççı bunu ZATCA’nın kabul ettiği bir belgeyle beyan etmişse matrahlarından indirir.
- Madde 57: Matrah bilgilerindeki farklılıkta yeniden tarhZATCA bilgilerde farklılık tespit ederse hesap tutan mükellef adına yeniden zekât tarhiyatı yapabilir; fark, özkaynakları, uzun vadeli yükümlülükleri veya indirim kalemlerini etkilemesine göre işlem görür.
- Madde 58: Mükellefin verdiği bilgilerin doğruluğuZATCA, mükellefin zekât matrahının hesaplanması için verdiği bilgilerin doğruluğunu teyit etmek üzere Yönetmelikteki usullere ek olarak tüm yasal tedbirleri alabilir.
- Madde 59: Faaliyet sonucuna ilişkin bilgi farklılığıZATCA, mükellefin faaliyet sonucuna ilişkin bilgilerde farklılık tespit ederse hesap tutan mükellef adına 60. ve 61. maddelerdeki yöntemlerle yeniden zekât tarhiyatı yapabilir.
- Madde 60: Beyan edilmeyen hasılatBeyannamede bildirilmeyen hasılat, 103. maddeye aykırı olmamak kaydıyla, zekât beyannamesindeki hasılat ile ZATCA bilgilerinde sabit olan hasılat karşılaştırılarak işlem görür.
- Madde 61: Şişirilmiş giderlerZATCA bilgileriyle çelişen giderler, zekât beyannamesindeki giderler ile ZATCA bilgilerinde sabit olan giderler karşılaştırılarak işlem görür.
- Madde 62: Faaliyet giderlerinin kabul şartları17. maddenin istisnası olarak, gelir tablosuna yüklenen giderler düzeltilmiş net kâr veya zarar hesabında ancak gerçek, faaliyetle ilgili ve ZATCA’nın kabul ettiği belgelerle kanıtlanmışsa kabul edilir.
- Madde 63: Kabul edilen giderlerDüzeltilmiş net kâr veya zarar hesabında kabul edilen giderleri sayar: değersiz alacaklar, amortisman, kayıtlı ortak ücretleri, yönetim kurulu ücretleri, bağışlar, çalışan çocuklarının okul giderleri, karşılıklar ve ödenen zekât veya gelir vergisi.
- Madde 64: Gelir tablosu kalemlerinin yeniden değerlemesiZATCA, gerçek olmadığını veya gerçek değeri dışında kaydedildiğini tespit ettiği her gider veya hasılatı 58. ve 59. maddelere göre yeniden değerleyebilir.
- Madde 65: Değersiz alacaklarDeğersiz alacaklar ancak tüm şartlar varsa kabul edilen gider sayılır: yetkili kararla silindiğine dair mali müşavir belgesi, önceden hasılat olarak tanınma, faaliyetten doğma ve mükellefle ilişkili taraflardan olmama.
- Madde 66: Finansman faaliyeti mükellefleri: genel hükümlerFinansman faaliyeti yürüten mükellef bu alt kısma ve Yönetmeliğe tabidir; maddenin hariç tuttuğu belirli hükümler uygulanmaz.
- Madde 67: Finansman faaliyeti mükellefinin matrahı71. ve 72. maddeler saklı kalmak üzere, finansman faaliyeti yürüten mükellefin matrahı = fon kaynakları × (zekâta tabi varlıklar ÷ toplam varlıklar); zekât yılı sonundaki denetlenmiş finansal tablolardaki net değerler kullanılır.
- Madde 68: Zekâta tabi fon kaynaklarıFinansman faaliyeti yürüten mükellefin zekâta tabi fon kaynakları; özkaynaklar, tamamı veya bir kısmı bir yıl veya daha sonra ödenecek yükümlülükler, bir yıl veya daha sonra vadesi gelen türevlerin negatif gerçeğe uygun değeri ve finansman fonu pay sahiplerine ait net varlıklarla sınırlıdır.
- Madde 69: Zekâta tabi varlıklarFinansman faaliyeti mükellefinin zekâta tabi varlıkları, toplam varlıklardan zekâta tabi olmayan ve zekâtı zaten ödenmiş varlıklar düşülerek bulunur: zekâta tabi varlıklar = toplam varlıklar − (zekâta tabi olmayan + zekâtı ödenmiş varlıklar).
- Madde 71: Finansman mükellefinde matrahın alt ve üst sınırıFinansman faaliyeti mükellefi net kâr elde ederse matrahı en az net kâr × 4, en çok net kâr × 8’dir; net kâr yoksa sınırlar brüt kârın 40%’ı ve 80%’idir.
- Madde 72: Net ve brüt kâr yokken matrahFinansman faaliyeti mükellefi ne net ne brüt kâr elde ederse matrahı, alt veya üst sınır olmaksızın 67. maddedeki formülün sonucudur.
- Madde 75: Zekâta tabi fon yatırımcılarıYatırım fonundaki yatırım, Yönetmeliğin 2. Bölüm 5. Kısım 4. alt kısmına göre zekât tahsilatına tabidir; finansman fonundaki pay sahibi ile fonun tamamına sahip olup fonla birleşik zekât beyannamesi veren pay sahibi istisnadır.
- Madde 78: Pay sahibinin zekâtının hesaplanmasıPay sahibinin zekâtı = fonun zekât matrahı × fondaki sahiplik oranı × 15. maddedeki zekât oranı. Fonun matrahı Yönetmeliğe göre, bazı kalemler için özel kurallarla hesaplanır.
- Madde 79: Pay sahibinin asgari zekât matrahıPay sahibinin fonlardaki yatırımları için asgari zekât matrahı, kâr dağıtılsın ya da dağıtılmasın, 27. maddeye göre belirlenir.
- Madde 81: Sigorta faaliyeti yürüten mükelleflerSigorta faaliyeti mükellefleri için özel kalemler belirler: Sigorta Otoritesindeki yasal mevduat indirilir; poliçe sahiplerinin sigorta fazlasındaki payı ile uzun vadeli kazanılmamış primler karşılığı eklenir; bazı karşılıklar kabul edilen gider sayılır.
- Madde 89: Takdiri esas mükellefinin zekât matrahıTakdiri esas mükellefinin matrahı, faaliyet hacmiyle orantılı bir sermaye olarak belirlenir: (satışlar ÷ 8) + (satışlar × 15%). Satışlar KDV ve gayrimenkul işlem vergisi için beyan edilenden az olamaz; kayıt yoksa ZATCA takdir eder.
- Madde 91: Takdirî esasa tabi mükelleflerin zekât tarhiyatı3. Bölüm uyarınca takdirî esasa göre zekât hesaplanan mükellef için yapılan tahmin, zekât tarhiyatı sayılır ve Yönetmeliğin 5. Bölüm 2. Kısmındaki tarhiyat hükümlerine tabidir.
- Madde 114: Zekât varsayımıZATCA, beyanname vermeyen, istenen belgeleri süresinde sunmayan defter tutan mükellefin veya matrahı etkileyen ek bilgi edindiği hâllerde zekât borcunu varsayabilir.
Bölümler
- Kısım 1: Zekâtın hesaplanma yöntemi
- Kısım 2: Hesap tutan yükümlülerin zekât matrahının hesaplanması
- Kısım 3: Zekât matrahına eklenen kalemler
- Alt kısım 1: Zekât matrahının alt ve üst sınırı
- Alt kısım 2: Borçlar
- Alt kısım 3: Özkaynaklar
- Alt kısım 4: Yatırımlar
- Alt kısım 5: İndirilen varlıklar
- Alt kısım 6: Bilgilerdeki farklılıklar
- Kısım 6: Düzeltilmiş net kâr veya düzeltilmiş net zararın hesaplanması
- Alt kısım 1: Finansman faaliyetlerindeki yükümlüler
- Alt kısım 3: Yatırım fonlarındaki yatırımcılar
- Alt kısım 4: Sigorta faaliyeti
- Bölüm 3: Takdirî esasa göre değerlendirilen yükümlülerin zekât matrahı
- Kısım 2: Zekât tarhı ve zekât varsayımı
Kaynaklar
- اللائحة التنفيذية لجباية الزكاة (1445هـ) — هيئة الزكاة والضريبة والجمارك
- Implementing Regulations for Zakat Collection 1445 H (2024) — Zakat, Tax and Customs Authority (ZATCA)
Kontrol tarihi: 5 Kasım 2026. Zekât, Vergi ve Gümrük İdaresi’nin (ZATCA) yayımladığı metin. Yukarıdaki açıklama bilgi amaçlıdır, vergi tavsiyesi değildir; bağlayıcı olan Arapça metindir..