Madde 89: Takdiri esas mükellefinin zekât matrahı
Takdiri esas mükellefinin matrahı, faaliyet hacmiyle orantılı bir sermaye olarak belirlenir: (satışlar ÷ 8) + (satışlar × 15%). Satışlar KDV ve gayrimenkul işlem vergisi için beyan edilenden az olamaz; kayıt yoksa ZATCA takdir eder.
Uygulamada ne anlama gelir
- Satışlar, en yakın beyan dönemi veya vergi yılı için KDV beyannamesinde bildirilen satışlar (sıfır oranlı ve istisnalar dâhil) ile ekonomik faaliyetlere ilişkin gayrimenkul işlem vergisi verilerinin toplamından az olamaz; toplamları mükellefin satışı sayılır.
- KDV’de kayıtlı satış yoksa ZATCA en yükseğini esas alır: GOSI verilerine göre ortalama çalışan sayısı × 6.000 SAR; gümrük verilerine göre ithalat × 115%; KDV verilerine göre alımlar × 115%; satış noktası, Etimad platformu, ihracat ve özel sözleşme verilerine göre toplam satış.
- ZATCA gerçek satışları yansıtan ölçütleri esas alabilir veya daha yüksek satış ortaya çıkarsa 106. maddedeki süreler içinde yeniden hesaplayabilir; KDV veya gayrimenkul işlem vergisi verileri kesin olarak düzeltilince zekât artırılır ya da azaltılır.
- Formül sonucu ticaret sicili, ruhsat veya diğer belgelerdeki sermayeden düşükse o sermaye zekât matrahıdır. ZATCA hesaplama yöntemini piyasa koşullarına ve mükellef davranışına göre değiştirebilir.
Resmî metin
1. يقدّر الوعاء الزكوي لمكلف التقديري بتحديد رأس مال يتناسب مع حجم نشاطه، وفقًا للمعادلة الآتية:
(المبيعات ÷ 8) + (المبيعات × %15).
2. لا تقل المبيعات الواردة في معادلة حساب الوعاء الزكوي لمكلف التقديري عن المبيعات المفصح عنها في إقرار ضريبة القيمة المضافة (بما في ذلك المبيعات الخاضعة لنسبة الصفر والمعفاة)، بالإضافة إلى البيانات المفصح عنها في ضريبة التصرفات العقارية للأنشطة الاقتصادية، وذلك عن أقرب فترة أو سنة ضريبية مفصح عنها للعام الزكوي محل المحاسبة. وتعد المبيعات المفصح عنها في إقرار ضريبة القيمة المضافة وبيانات ضريبة التصرفات العقارية بمجموعها مبيعات للمكلف يحاسب عنها زكويّا للعام الزكوي.
3. إن لم يكن لمكلف التقديري مبيعات مسجلة في ضريبة القيمة المضافة فإن الهيئة تُقدّر مبيعاته وفقًا للنتيجة الأعلى؛ من أحد المعايير الآتية:
أ - المتوسط السنوي لعدد الموظفين العاملين؛ وفق بيانات المؤسسة العامة للتأمينات الاجتماعية مضروبًا في (6000) ستة آلاف ريال سعودي.
ب - قيمة الاستيرادات؛ وفق البيانات الجمركية مضروبة في مئة وخمسة عشر بالمئة (%115).
ج - قيمة المشتريات؛ وفق بيانات ضريبة القيمة المضافة مضروبة في مئة وخمسة عشر بالمئة (%115).
د - إجمالي المبيعات؛ وفق بيانات نقاط البيع، وبيانات منصة اعتماد، وبيانات التصدير، وبيانات العقود الأهلية.
4. للهيئة لغرض تقدير مبيعات مكلف التقديري: اعتماد المعايير التي تعكس حقيقة مبيعاته حسب تقديرها، أو إعادة حساب مبيعاته إذا تبين وجود مبيعات أعلى مما جرت المحاسبة عليه، وفقًا للمدد الواردة في المادة (السادسة بعد المئة).
5. عند التعديل النهائي على بيانات مكلف التقديري لأغراض ضريبة القيمة المضافة أو ضريبة التصرفات العقارية؛ تعدّل زكاة مكلف التقديري بناء على ذلك، سواء أكان ذلك بالزيادة أم بالنقص.
6. إذا كانت نتيجة معادلة حساب الوعاء الزكوي لمكلف التقديري أقل من رأس المال الوارد في السجلات التجارية أو التراخيص الصادرة للنشاط أو أي مستندات أخرى يمكن للهيئة عن طريقها تحديد رأس المال؛ فيكون رأس مال الوارد في السجلات والتراخيص هو الوعاء الزكوي.
7. للهيئة تعديل طريقة حساب الوعاء الزكوي لمكلف التقديري وفقًا لظروف السوق وسلوك المكلفين.
1. According to the following equation, the Zakat base of the ZP-AA shall be assessed by determining a capital aligning with its activity volume: (Sales ÷ 8) + (sales × 15%).
2. Sales provided in Zakat base calculation equation of the ZP-AA may not be less than those disclosed in the VAT Return (including sales subject to zero and exemption), as well as the disclosed data in the Real Estate Transactional Tax of economic activities and this for closest period or disclosed tax year for Zakat year subject to calculation. The disclosed sales in the VAT Return and the data in the Real Estate Transactional Tax as a whole are considered sales of Zakat payer, as it shall pay Zakat for that of the Zakat year.
3. If the ZP-AA do not have registered sales in the VAT, ZATCA shall asses its sales according to the higher result by one of the following standards:
a) Annual average number of active employees; according to the data of the General Organization for Social Insurance multiplied by (SAR 6,000).
b) Value of imports, according to customs Returns multiplied by one hundred and fifteen (115%).
c) Value of purchases, according to VAT Returns multiplied by one hundred and fifteen (115%).
d) Total sales, according to points of sales, data of Etimad platform, export data, and data of civil contracts.
4. ZATCA in purpose of estimating ZP-AA sales may: Approve the standards that reflect it actual sales according to its estimation or recalculate its sales if found that there were higher sales more than usual, according the provided periods in the Article (106).
5. Upon final adjustment of the ZP-AA data for VAT or Real Estate Transactional Tax purposes, Zakat of the ZP-AA shall be adjusted accordingly, whether by increase or decrease.
6. If the result of the equation of the Zakat base calculation of the ZP-AA is less than the capital provided in the business records, licenses issued to the activity or any other documents through which ZATCA can determine the capital, the capital provided in the registers and licenses shall be the Zakat base.
7. ZATCA may adjust the way of calculating Zakat Base of a ZP-AA according to the conditions of the market and behaviors of ZP-AA.
Zekât, Vergi ve Gümrük İdaresi’nin (ZATCA) yayımladığı metin. Yukarıdaki açıklama bilgi amaçlıdır, vergi tavsiyesi değildir; bağlayıcı olan Arapça metindir.
İlgili maddeler
- Madde 84: Takdiri esas mükellefinin zekât oranı15. maddenin istisnası olarak, takdiri esasa tabi mükellefin zekâtı matrahının 2,5%’i olarak hesaplanır.
- Madde 87: Vergi kimlik numarasına göre işlemTakdiri esasa tabi mükellef, bu numara altındaki sicil veya ruhsat sayısından bağımsız olarak ZATCA’daki vergi kimlik numarasına göre işleme tabi tutulur.
- Madde 106: Beyanname düzeltme ve tarhiyat süreleriMadde, ZATCA’nın tarhiyat, yeniden tarhiyat ve hata düzeltme sürelerini belirler: kural olarak 5 yıl, bazı hâllerde 10 yıl, kaçakçılık, mutabakat veya kayıtsızlık hâllerinde süre sınırı yok.
Kaynaklar
- اللائحة التنفيذية لجباية الزكاة (1445هـ) — هيئة الزكاة والضريبة والجمارك
- Implementing Regulations for Zakat Collection 1445 H (2024) — Zakat, Tax and Customs Authority (ZATCA)
Kontrol tarihi: 5 Kasım 2026. Açıklama yalnızca maddenin metninden, bilgi amacıyla yazılmıştır; hukuki tavsiye değildir.